Abdurrahman Gazi Külliyesi

  • Önem : Erzurum yakınında Eğerlitepe’de yer alan türbe, zâviye ve cami

Erzurum yakınında Eğerlitepe’de yer alan türbe, zâviye ve camiden oluşan külliyedir. Hz. Ömer’in hilâfetinin ilk yıllarında yaşadığı düşünülen Abdurrahman Gazi’nin Hz. Osman tarafından Anadolu üzerine gönderilen İyâz b. Ganm kumandasındaki ordusunda bulunan biri olduğu da düşünülür. Fethin ardından buraya yerleşen Müslümanlara ya da İslâmiyet’i yeni kabul edenlere İslâm’ı öğretmek amacıyla görevlendirilen on kişiden biri olduğu üzerinde durulur. Erzurum tahrir defterinde 1540 yılında Abdurrahman Gazi Zâviyesi olarak kaydı bulunan Gazi Külliyesi’nde İbrâhim Hakkı Erzurûmî’nin de zâviyedarlık yaptığı belirtilir. Abdurrahman Gazi’nin kabrinin bulunduğu yerde türbe, zâviye ve bir caminin yapılmış olduğu bilinmekle birlikte bu yapılar hakkında yeterli bilgi yoktur. 1970’lerde siyah bazalt taşından iki şâhide ile 4,85 m. uzunluğunda mezardan ibaret olan kabrin üzerine 1983’te ortadan bir sivri kemerle ikiye ayrılan yan yana iki kubbeyle örtülü dikdörtgen planlı bir türbe binası inşa edildi.

Kalem işleri 1996’da yapılmış olan cami ve türbe doğusunda kadınlara, batısında erkeklere ait olmak üzere iki kubbeli birime sahipti. Türbenin batıdaki kapısı üzerine 1796 yılında Vali Yûsuf Ziyâ Paşa’nın hanımı Ayşe Hatun tarafından yaptırıldığını gösteren mermer kitâbe konuldu. Eski türbeye ait bu kitâbe sekiz satır halinde düzenlenmiş olup on altı mısralıdır. Kayıtlarda türbenin yanına inşa edildiği belirtilen zâviyeden günümüze hiçbir iz kalmadı. Türbenin yanına Erzincanlı Ahmed İzzet Paşa tarafından yaptırılan küçük mescidin yerine de türbe ile birlikte tek kubbeli, yüksek beden duvarlı bir cami inşa edildi. Kuzeyde sivri kemerli, açıklıklı ve birimlerinin üzeri üç kubbe ile örtülü olan klasik tarzda bir son cemaat yeriyle sağda tek şerefeli minare bulunur. Türbe ve cami düzgün sarımtırak kesme taştan yapılmış olup caminin önünde seyirlik amaçlı küçük bir avlu bulunur. 1987’de kadın ve erkekler için birer şadırvan eklendi, 2013’te caminin güneybatısına bir üçüncü şadırvan inşa edilerek geniş bir ziyaretgâh haline getirildi. Cami duvarlarında ve minberde kullanılan çiniler günümüz Kütahya atölyelerinde üretildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Gündoğdu, Hamza, Abdurrahman Gazi Külliyesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, c. Ek-1, sf. 18-19

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun