Abdurrahman El-Hazini

Abdurrahman El-Hazini
  • Yaşadığı Dönem : 12. yüzyıl
  • Meslek : Astronom, Mekanik Alet Ustası
  • Eserleri : Kitabü Mizami'l Hikme , Risale Fi'l-Alat
  • İcatları : İki Eşit Kefeli Terazi, Dakika Terazisi, Hikmet Terazisi, Üçgenli Aleti

Bizans asıllı bir köle olan ve kölesi olduğu kişinin Merv Sarayı’nda hazinedar olmasından ötürü “Hazini” adıyla anılan ünlü astronom, mekanikçi ve ilmi alet yapıcısı El-Hazini, Ebü’l-Hüseyin’in sağladığı imkânlarla, devrinde mümkün olabilen en iyi eğitimi gördü. Selçuklu Sultanı Sencer devrinde (1118-1157) bir ilim ve edebiyat merkezi haline gelen Merv’de, sarayın desteğiyle çalışma ve araştırmalarını yürüttü. Uzun yıllar en güvenilir zîc(astronomi cetvellerine verilen ad) olarak kabul edilen ünlü zîcini Sultan Sencer için hazırladı ve yine onun hazinesinde kullanılmak üzere, kendisine her çağın ilmi alet yapıcıları arasında mühim bir mevki kazandıran “mîzânü’l-hikme” adını verdiği bir hidrostatik terazi yaptı. Bu terazi sayesinde metallerin ve taşların saf olup olmadıkları, iki elementten meydana gelen alaşımlarda metallerin karışma oranları bulunabiliyordu. İslam dünyasında orijinal gözlemler yapmış astronomlardan biri olan Hazini’nin zîci, Biruni ve Hayyam’ınkilerden sonra kullanılmaya başlanmış, ondan sonra da Nasîrüddîn-i Tûsî, Kutbüddîn-i Şîrâzî, Kâşî ve Uluğ Bey’in zîcleri kullanılmıştır.

Yaşadığı çağın en önemli astronomu ve mekanikçileri arasında gösterilen El-Hazini kendini adadığı ilmi alanlarda başarıya ulaşmasının yanı sıra dindar bir kişiliğe sahipti. Bir derviş gibi giyinir, oldukça az yer ve tek başına yaşardı. Başarılarından ötürü kendisine layık görülen mükafatları kabul etmezdi. Hayatı hakkında fazla bilgi bulunmayan Hazini’nin çalışmaları da henüz bütünüyle incelenmiş değildir. Bu incelemeler tamamlandığında bazı şüpheli ve yanıltıcı hususların açıklığa kavuşacağı düşünülmektedir. Bir statik ve hidrostatik bilgini olarak kendinden önceki araştırmacılara çok bağımlı olan Hazini, özellikle Biruni ile Ebu Hâtim İsfîzârî’den alıntılar yapmıştı. Bununla birlikte kendinden sonra gelen Batılı astronom George Chrysococces ve Theodore Meliteinotes gibi bazı isimleri de etkilemeyi başarmıştır. En önemli eseri olan Kitabü Mizani’l-Hikme’de yapmış olduğu teraziyi anlatmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Ökten, Sadettin, Abdurrahman el-Hazini, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,1998, cilt 1, sf.164-165 
Efe Yeşildurak, Sultan Sencer Devri Selçuklularda İlmi Hayat, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c.8, sayı.36
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun