Abdullah Battal Taymas

Abdullah Battal Taymas
  • Meslek : Bilim ve siyaset adamı, gazeteci, yazar
  • Doğum : 8 Aralık 1883 - Samara
  • Ölüm : 25 Nisan 1969 - İstanbul
  • Ebeveynler : Abdullah Bey, Mesrure Hanım
  • Başlıca Eserleri : Akmolla, İslâm Feylezofları, Tatar Târihi, Nazariyyât-ı Edebiyye, Yana [Yeni] Edebiyat, Süyünbike Minaresi, Kazan Türkleri, Rusya'dan Ayrılan Milletler, İbnü’l-Mühennâ Lûgati, Kırgız Sözlüğü, Kazan Türkçesinde Atasözleri ve Deyimler, Rus İhtilâlinden Hâtı

Eğitim ve siyaset alanında önemli çalışmaları bulunan Taymas, Orenburg’da başladığı eğitimine Kargalı’da devam etti. Troitsk’te Arapça, tefsir ve hadis öğrendi. İcâzet aldıktan sonra Kahire’ye giderek modern Arapça bilgisini ilerletti ve İslâm dünyasındaki gelişmeleri izledi. el-Cerîde gazetesinde çalışmaya, el-Müʾeyyed, el-Muḳaṭṭam gazetelerinde ve el-Menâr dergisinde Rusya Müslümanları hakkında yazmaya başladı. Gaspıralı İsmâil’in yardımıyla en-Nehḍa’yı çıkardı. Kahire’den sonra Orenburg’a dönerek Vakit gazetesinde çalıştı. Ahmed Hâdi Maksudi’nin daveti ve Alimcan İbrahimov’un tavsiyesiyle Kazan’a gitti; Yulduz gazetesinde çalışmaya ve siyasal olarak aktifleşmeye başladı. Mekteb dergisi yazarları arasında yer aldı. Rusya Müslümanları Kurultayına Yulduz temsilcisi sıfatıyla katıldı. Bolşevik İhtilâli’nin ardından Millî Şûrâ teşkilâtını kurup Kurultay gazetesini çıkardı. Ufa’da toplanan İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk-Tatarları Meclisi’nin çalışmalarına Kazan temsilcisi olarak katıldı. Kazan’da hâkimiyet Bolşeviklerin eline geçince Kurultay gazetesi kapatıldı. Bolşevikler tarafından tutuklanarak bir daha gazete çıkarmayacağına dair belge imzalatıldıktan sonra serbest bırakıldı. Siyasî hayatta aktif rol alamayacağını anlayınca bazı öğretmen arkadaşlarıyla birlikte Uslan köyüne çekildi; Tatar mektepleri için ders kitapları hazırlamaya koyuldu.

Ordu Bolşevikleri Kazan’dan uzaklaştırınca Kazan’a giderek Kurultay’ı yeniden çıkarmaya başladı, çok geçmeden Bolşevikler Kazan’a döndüğünde Taymas da Ufa’da Bolşevik karşıtı gruplara katıldı. Kızılyar’da toplanan İç Rusya ve Sibirya Türk-Tatarları Millî İdaresi’nin çalışmalarında bulundu ve Mayak gazetesini yayımladı. Bolşeviklerin gittikçe kuvvetlenmesi onu sık sık yer değiştirmeye ve Rusya dışına kaçmanın yollarını aramaya mecbur etti. Önce Omsk’a, ardından Uzakdoğu yoluyla Rusya’dan çıkma ümidiyle Irkutsk’a ulaştı. Buradan dışarı çıkamayacağını anlayarak Kazan’a döndüğünde tutuklanıp çalışma kampına gönderildiyse de kaçarak Moskova’ya vardı. Moskova’da sürgündeki Mehmed Emin Resulzâde ile görüştü. Finlandiya’ya kaçıp orada Tatarlar için açılmış bir okulda öğretmenlik yaptı, Fince ve Fransızca öğrenmeye başladı. O sırada İstanbul’da bulunan Mehmed Emin Resulzâde’nin Yeni Kafkasya dergisine yazılar gönderdi. 1925’te kendisi de İstanbul’a giderek çeşitli gazete ve dergilerde çalışmaya başladı. Matbuat Umum Müdürlüğü’nde işe girdi. Dışişleri Bakanlığı mütercimlik kadrosundayken kendisinin ve eşinin emekliye ayrılmaları üzerine ailece İstanbul’a taşındılar. Taymas, burada vefat etti. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun