Abdülkadir Merâgi

  • Meslek : Türk musiki bestecisi, Orta ve Yakın doğunun en büyük musiki bilginlerinden biri
  • Doğum : ? - Merâga, İran
  • Ölüm : 1435 - Semerkant

Azerbaycanlı Türk musiki bestecisi olan Abdülkadir Merâgi, Orta ve Yakın doğunun en büyük musiki bilginlerinden biridir ve geleneksel Türk musikisinin ilk büyük bestecilerindendir. Günümüzde İran sınırları içerisinde bulunan Meraga şehrinde dünyaya gelen Merâgi, doğduğu şehirden ötürü bu adı aldı. Musiki eğitimi ile birlikte diğer ilimleri bizzat babasından öğrendi, daha sonra ise genç yaşta Merâga’dan ayrılarak Tebriz’e gitti. Burada musiki bilgisi ve kabiliyeti ile kısa sürede kendini tanıttı ve Celâyir Hükümdarı Sultan Şeyh Üveys’in sarayına alındı. Sultan Şeyh Üveys’in oğlu Sultan Hüseyin’in vefatından sonra, onun Bağdat’ta bulunan kardeşi Şehzâde Şeyh Ali’ye intisap etti. Aynı yıl Şeyh Ali’nin saltanat mücadelesinde yenilmesinden sonra Celâyir hükümdarı olan Sultan Ahmed Bahadır’ın himayesine giren Merâgi Timur’un Azerbaycan’ı zapt etmesi üzerine Ahmed Bahadır ile beraber Bağdat’a gitti. 1398’de Timur tarafından verilen bir nişan ile Semerkant’a gönderilen Merâgi, Timur’un veliahtı Gıyâseddin Muhammed Mirza’nın nedimi oldu. Bu devrede şehzadelerin saraylarında hürmet gördü ve şehrin ileri gelen kişileri arasında yer aldı. Sultan Halil’in iktidar mücadelesinde kardeşi Şâhruh’a yenilmesinden sonra, zamanın ilim ve sanat merkezi haline gelmiş olan başşehir Herat’a geçti. Herat’ta özellikle Baysungur Mirza’dan yakın ilgi gördü.

Ünlü Türk musiki bestecisi Abdülkadir Merâgi, dönemin bütün makamlarında beste yapacak kadar yetenekli biriydi. Pek çok musiki aletiyle birlikte, özellikle de ud çalma konusundaki yeteneğiyle dikkatleri çekten ender sanatçılardan olduğu için nazariyeci, besteci ve icracı olarak haklı bir şöhret kazandı. Bu bakımdan Türk musiki tarihinin önde gelen birkaç simasından biridir. Ressam, aklâm-ı sittede hattat, aynı zamanda Arapça, Farsça, Türkçe şiirleri olan bir şairdir. Türkçe şiirlerinden on kadarı günümüze intikal etmiştir. Bununla birlikte Merâgi’nin kendinden sonra gelen sanatçılara ışık tuttuğu açıktır. Nitekim yazma güfte mecmualarında, bestesinin Hâce Abdülkadir’e ait olduğu belirtilen birçok güfteye rastlanmaktadır. Ne yazık ki bu bestelerden yalnızca otuz kadarının notaları günümüze ulaşabildi. Ancak, aradan geçen yüzyıllar içinde ağızdan ağıza nakil sırasındaki muhtemel değişmelerden dolayı bu eserlerin bütünüyle ona aidiyeti kesinlik kazanmamıştır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Nuri Özcan, Abdülkadir Meragi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1i 1988

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun