Abdülkadir İnan

Abdülkadir İnan
  • Meslek : Türk dil, folklor, etnografya ve tarih alimi
  • Doğum : 29 Kasım 1889 - Başkırdistan
  • Ölüm : 1 Ekim 1976 - İstanbul
  • Defin Yeri : Ankara Karşıyaka Mezarlığı
  • Başlıca Eserleri : Tarihte ve Bugün Şamanizm, Kuran-ı Kerim’in Türkçe Tercemeleri Üzerine Bir İnceeme, Hurafeler ve Menşeleri, Manas Destanı, Eski Türk Dini Tarihi

Asıl adı Fethulkadir olan alim, ilk öğrenimini Usul-i Cedid Mektebi’nde yaptı. Bir süre Çilebinsk’teki Ahund Hekim Hazret Medresesi’ne devam etti. Ayrıca Rus-Başkırt Mektebi’nde görevli bir öğretmenden Rusça ve matematik dersleri aldı. Rus okullarına gitmesine babasının razı olmaması üzerine Troiski şehrindeki yeni usul eğitim veren Resuliye Medresesi’ne kaydoldu. Bu yıllarda Rus üniversitelerinde okuyabilmek için bir yandan da Rusça’sını ilerletmeye çalıştı. 1914 yılında yüksek öğretmen okulundan mezun oldu. Bir yıl sonra müderris unvan ve diplomasını aldıktan sonra çeşitli okullarda öğretmenlik yaptı. 1917 yılında Başkırdistan Sovyeti başkanlığına ve Başkırdistan hükümetine bağlı Çilebinsk Halk Komitesi üyeliğine getirilen Akbülkadir İnan, 1917 yılında Başkırt gazetesini çıkarmaya başladı. Sovyetler Kongresi’ne Başkırdistan delegesi olarak katıldığı ve Başkırt Maarif Vekaleti İlmi Heyeti’ne baş üye tayin edildiği bilinmektedir. 1919 yılında ise Ufa’da Başkırdistan Tarih ve Etnografyasını Öğrenme Derneği’ni kurdu ve başkanlığını yaptı. Bolşevikler 1920 yılından itibaren Başkırtlar’a baskı uygulamaya başlayınca diğer Başkırt ileri gelenleriyle birlikte Türkistan’a giderek Türkistan Basmacı Hareketi’ne katıldı. İran, Afganistan, Hindistan, Paris ve Berlin’de çalışmalarını sürdürüp ardından İstanbul’a gitti.

Çalışmaları M. Fuad Köprülü tarafından beğenilince Türkiyat Enstitüsü’ne Türkoloji asistanı olarak tayin edildi ve Türk Dili Tetkik Cemiyeti ihtisas kâtibi, sonra cemiyetin kılavuz kolu üyesi oldu. 1936 yılında Mustafa Kemal tarafından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Doğu Türk lehçeleri profesörlüğüne getirildiyse de 1944 yılında Türkçülük ve Türk milliyetçiliği davası sebebiyle Hasan Ali Yücel tarafından vazifeden alındı. Bir süre sonra okutman olarak görevlendirildi. 1948 yılında fakültedeki işine son verildi. Durum Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne aksedince öğretim görevlisi olarak çalışmaya devam etti. Abdülkadir İnan’ın çeşitli konularda 350’ye yakın makalesi neşredilmiştir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Erkan, Mustafa, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2000, cilt: 22, sayfa: 261-262

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun