Abdülkadir Geylani Türbesi ve Külliyesi

  • Yer : Bağdat- Bâbüşşeyh
  • Türbe yapılış tarihi : 1165-1166
  • Tamamlandığı tarih : 1574

Önceki devirlerde külliyenin bulunduğu yerde Hanbelî fakihi Ebû Saîd el-Muharrimî’nin ders verdiği bir medrese bulunmaktaydı. Muharrimî’nin talebesi ve halefi olan Abdülkādir-i Geylânî medreseyi genişleterek bir tekke ilâve etti. Ölümü üzerine de buraya defnedildi. Bağdat’taki diğer örnekler gibi mukarnas kubbeli olduğu sanılan ilk türbe, Kanûnî Sultan Süleyman’ın emriyle 1534’te yenilenerek yanı başına bir cami, etrafına da imaret, medrese ve tekke hücreleri yaptırıldı. Planlarını Mimar Sinan’ın hazırladığı külliye, Bağdat Valisi Elvendzâde Ali Paşa zamanında tamamlandı. Daha sonra 1638’de IV. Murad, 1674’te Silâhtar Hüseyin Paşa, 1708’de III. Ahmed, 1865’te Abdülaziz, 1900-1904 yılları arasında II. Abdülhamid ve 1970-1974 yılları arasında da mütevellileri tarafından tamir ettirildi. Cami ile kuzey revaklar arasında, çarpık dikdörtgen planlı bir namazgâh bulunmaktadır. Külliyenin güneydoğu köşesinde, Selçuklu devrindeki yapılardan kalan minare yer almaktadır. Minarenin kalın gövdesinin birinci şerefeye kadar alt kısmı on köşeli, üst tarafı yuvarlaktır ve peteği daha küçük çaplıdır. Batı taçkapısı üstünden yükselen yine tuğladan örülen, mozaik çini süslemeli diğer minare ile güneybatı köşesindeki 19. yüzyıla ait üç katlı saat kulesi Osmanlı eseridir.

Etrafı yüksek duvarlarla çevrili geniş bir avlu içinde yer alan külliyeye, doğu ve batı tarafından iki taç kapıyla girilmektedir. Külliyenin çekirdeğini teşkil eden türbe kare planlı olup üzeri, köşe kubbelerine yaslanan kubbeyle örtülüdür. Önünde dört eyvanlı Selçuklu yapılarını hatırlatan küçük bir geçiş mekânı bulunmaktadır. Üç kapıyla girilen türbenin içi altta mermer, üstte kristal camlarla, miğfer şeklindeki dış kubbe ise kasnaktan itibaren halı desenli çinilerle kaplıdır. Gümüş bir kafesle muhafaza edilen, çeşitli hatlarla ve motiflerle süslü sanduka Osmanlı eseridir.  Geylânî Camii, planıyla Silivrikapı Hadım İbrâhim Paşa, iç düzenlemesiyle de Fâtih Bâli Paşa camilerine benzemektedir.  Külliyenin diğer yapıları avlu etrafında sıralanır. Doğu taçkapısı yanındaki üç türbe, Geylânî’nin ahfadına aittir. Ortadaki Şeyh Abdurrahman Türbesi’nde, Kanûnî ile IV. Murad’a ait inşa ve tamir kitâbeleri bulunmaktadır. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Uluçam, Abdüsselam, Abdülkadir-i Geylani Külliyesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 1, 1988,s: 239-240

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun