Safiye Sultan

Safiye Sultan
  • Doğum

    1550

  • Ölüm

    1619

  • Eşi

    Sultan III. Murad

Safiye Sultan, III. Murad Han’ın nikahlı eşi ve III. Mehmed’in annesidir. Dönemin yabancı gözlemcileri Safiye Sultan hakkında zeki, akıllı, zarif, hazırcevap, gayet mağrur, basiretli, uyanık, sabırlı ve sözünün eri bir insan olduğunu tasvir etmişlerdir. 2011 yılından itibaren yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı Türk dizisinde kendisini Gözde Türker canlandırmıştır.

Kesin olarak bilinmese de 1550 yılında doğduğu düşünülmektedir. Bağlı olduğu millet konusu da tartışmalı olan Safiye Sultan’ın Arnavut asıllı olduğu tahmin edilmektedir. Venedik kaynaklarına göre 13 yaşındayken Şehzade Murad’a takdim edilmiş, 1566 yılında Şehzade Mehmed’i dünyaya getirmiştir. Safiye Sultan 1585 yılından sonra haremin hakimi olmuştur. Sadece bununla da yetinmeyip devlet işlerine dahi müdahale etmiştir. Saraydaki Macar Ağaların desteğini almış, arkasında büyük bir güç oluşturmuştur. Tabii bu durum da pek çok sadrazamı rahatsız etmiştir. 1595 yılında eşi III. Murad hayatını kaybedince oğlu III. Mehmed tahta geçmiştir. Böylece Valide Sultan olarak devlet içinde konumu daha çok güçlenmiştir. Oğlunu çevreden gelecek tehlikelere karşı korumak maksadıyla, ölümlere sebebiyet verdiği de bilinmektedir. En büyük destekçisi oğlu, annesinin maaşını 2000 akçeden günlük 3000 akçeye çıkarmış ve bu maaş oğlu III. Mehmed’in ölümünden sonra da Eski Saray’da kendisine ödenmeye devam etmiştir. Devlet adamlarından rüşvet ve hediyeler alarak onların işlerini görmüştür. Sadrazamlardan Şeyhülisma kadar bütün azil ve tayinlerde etkin rol oynamıştır. Bu şekilde sadece iç meselelere değil, dış işlere de müdahale eden Safiye Sultan, yabancı hükümdarlar ile mektuplaştığı ve diplomatik ilişkilere girdiği bilinmektedir. Hatta I.Elizabeth ve İngiltere elçisi Edward Barton ile hediyeleşmelerde bulunan Safiye Sultan, bu şekilde ülke içi meselelerde onların da söz sahibi olmasını sağlayarak kendisine destekçi yapmıştır. Dış politikada Venedik yanlısı olan Safiye Sultan’ın bu tutumunda kendisine sunulan zengin hediyelerin payı büyüktür. Öyle ki kendisine verilen rüşvet ve hediyeler dönemin İstanbul elçilerinin raporlarına kadar yansımıştır. Safiye Sultan sayesinde Venedik, pek çok tahlikeyi büyümeden atlatmıştır.

 

Kendisine pek çok yandaş bulduğu gibi ülke içinde çok sayıda düşman da kazanan Safiye Sultan, 1603 yılında çıkan bir isyanda kendisi sürgüne gönderilmek istenmiş, yalnız oğlu bu asileri Sultan’ın en büyük destekçileri olan Macar Ağaları öldürtüp asilere teslim ederek çözüm yoluna gitmiştir. Oğlu III. Mehmed 1603 yılında hayatını kaybetmiştir. Safiye Sultan’da bunun üzerine Eski Saray’a gönderilmiş ve Ocak 1619 tarihinde ölünceye kadar burada yaşamıştır. Vefatı üzerine eşi III. Murad’ın türbesine defnedilmiştir. Hayatı boyunca pek çok eser yaptırmıştır. Eminönü’ndeki Yeni Camii inşasını başlatmış, yalnız oğlunun ölümü üzerine bu eser yarım kalmış sonraki sultanlar tarafından tamamlanmıştır. Üsküdar’da bir camii ve çeşme, vakıf, türbe, kasır, 1598 yılında kendisi adıyla anılan bir medrese, 1610 yılında Kahire’de yine kendi adıyla anılan bir camii yaptırmıştır.

Akyıldız Ali, Safiye Sultan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA) Ankara:Türkiye Diyanet Vakfı, yıl: 2008, cilt: 35,  sayfa: 472-473