Ebulfez Elçibey

Ebulfez Elçibey
  • Doğum

    24 Haziran 1938-Nahcivan

  • Ölüm

    22 Ağustos 2000-Ankara

  • Meslek

    Siyasetçi

  • Görevi

    2. Cumhurbaşkanı

  • Önce gelen

    Ayaz Muttalibov

  • Sonra gelen

    Haydar Aliyev

  • Görev süresi

    16 Haziran 1992 – 1 Eylül 1993

Ebulfez Elçibey, Azerbaycanlı siyasetçi ve Azerbaycan'ın ikinci cumhurbaşkanıdır. Kuzey ve Güney Azerbaycan'ın mutlaka birleşmesi ve Dağıstan'a, Gürcistan'a ve Ermenistan'a verilen Türk topraklarının Azerbaycan'a geri verilmesi gerektiğini savundu. Mehmet Emin Resulzade'nin fikirlerinden etkilendi. Azerbaycan Sovyet işgali altındayken 1989 yılında Azerbaycan Halk Cephesi'ni kuran ve başkanlığa seçilen Elçibey Dağlık Karabağ'daki Ermeni ayrılıkçılığına yol vermemek, Azerbaycan'ın Sovyetlerden bağımsızlığını kazanmasını sağlamak için çalıştı. 1991'de SSCB'nin dağılması ile bağımsızlığını kazanan Azerbaycan'ın 7 Haziran 1992'de ikinci cumhurbaşkanı olarak seçildi.

Ebulfez Elçibey Nahcivan'ın Keleki köyünde doğdu. İran Azerbaycanı'ndan Kadirkulu Bey ve Anadolu'da doğup Keleki'ye göç eden Mehrinisa Hanım'ın çocuğudur. 1943 yılında 2. Dünya Savaşı'na katılan babasından bir haber alamadı. Babasız büyümek zorunda kalan Elçibey,  ilköğrenimini ve liseyi Nahçıvan'da kısıtlı imkanlarla tamamladı.

1957-1962 yılları arasında Azerbaycan Devlet Üniversitesi Doğu Dilleri Enstitüsü, Arapça bölümünde okumuştur. Öğrencilik yıllarında Azerbaycan tarihini ve Azerbaycan devrim tarihini öğreten dernekler kurmuştur.

1963-1964'te Mısır'da tercüman olarak çalışmıştı. 1970'lerde ise ülkesinin bağımsızlığı için çalışmaya başladı. Bu yüzden 1975'de 'milliyetçilik suçu'ndan bir buçuk yıl hapis yattı.

Azerbaycan'ın bağımsızlık mücadelesi için bir ömür tüketen Elçibey, 1975'te siyasi çalışmaları gerekçesiyle 1 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı. Rusların gizli servisi KGB'nin ağır şartlarına maruz kaldı. 1977 yılında, hapis hayatının son bulmasından sonra Azerbaycan'da, Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi'nde El Yazmaları Enstitüsü'nde görev yaptı. Bu görevi süresince siyasi faaliyetlerine devam etti. 

1989 yılında Azerbaycan Halk Cephesi'ni kurdu ve başkanlık vazifesini yürüttü. Ermenilerin Dağlık Karabağ bölgesindeki ayrılıkçı politikalarının önüne geçmek ve bu sürede Azerbaycan'ın tam bağımsızlık kazanması için yoluna devam etti. 1991 yılında dağılan SSCB'nin ardından bağımsızlığını kazanan Azerbaycan'ın 7 Haziran 1992'de ikinci Cumhurbaşkanı olarak göreve geldi. Elçibey, Haydar Aliyev'le olan anlaşmazlıkları yüzünden sancılı bir görev süresi geçirdi. Bir referandumla görevi düşürülen Elçibey'in yerine Haydar Aliyev getirildi.

Yoğun sıkıntılar içinde geçen yıllar sonucu yorgun düşen Elçibey, prostat kanseri rahatsızlığına başka sıkıntıların eklenmesi sonucu 22 Ağustos 2000 yılında Ankara'da hayatını kaybetti.

Görev süresinde kritik kararlara imza atan Elçibey, cephe komutanı Süret Hüseynov'u yanlış stratejileri ve hataları sebebiyle görevden aldı. Rusya'nın Azerbaycan topraklarından ayrılırken bıraktığı silahları bir strateji sonucu Süret Hüseynov'a vermesi işleri karıştırdı. Süret Hüseynov Azerbaycan'ın önemli şehirlerinden olan Gence'de Haziran 1993’te ayaklanma başlattı. Elçibey yardım için Haydar Aliyev’i Nahcivan’dan Bakü’ye davet etti. Haydar Aliyev, Elçibey'i hayal kırıklığına uğratarak  Bakü'ye geldikten sonra Süret Hüseynov'u destekledi ve göstericilerin Bakü’ye yürümesi karşısında Elçibey halktan destek göremedi. Memleketinin daha fazla karışmaması için bir iç savaş tehlikesinin önüne geçmek amacıyla uçağıyla doğum yeri olan Keleki'ye geçti. 2 hafta sonra geri dönmeye çalışmasına rağmen şahsi koruması tarafından uçağı kurşunlandı ve Nahçivan'dan çıkışı engellendi. 4 yıl Keleki'nin abluka altında olması sebebiyle oradan ayrılamayan Elçibey, 4 yıl 4 aylık bir süreden sonra Bakü'ye geldi. Bu gelişmelerden sonra Cumhurbaşkanlığı yetkileri Haydar Aliyev’e devredildi. Ağustos 1993’te referandum ile Elçibey'in görevi resmen geri alındı ve Ekim ayındaki seçimlerde Haydar Aliyev %99 oyla Cumhurbaşkanı seçildi. Bu süreden sonra Azerbaycan muhalefetine destek veren Elçibey, Bütöv Azerbaycan Birliği'ni kurdu ve çalışmalarına burada devam etti.

Azerbaycan'ın Rusya İmparatorluğu içinde bir sömürge pozisyonunda bulunduğunu ve bağımsız, demokratik bir cumhuriyet olacağı inancını ömrü boyu taşıyordu. ''Ben Atatürk'ün askeriyim" cümlesiyle kendisini tabir eden Elçibey, Atatürk'ün yanında Gandhi'den ve 1918-1920 yıllarında kurulan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurucusu Mehmet Emin Resulzade'den etkilendi. Fikirleri bu yönde netleşen ve bu doğrultuda çalışmalar yürüten Elçibey, toprakları sağa sola dağıtılan Azerbaycan'ın tam toprak bütünlüğünü savundu. Bu minvalde "Turan'ın yolu birleşik Azerbaycan'dan geçer" diyordu.

"Elçibey Azerbaycan'ın Unutulmaz Lideri", Türk Edebiyatı Vakfı, Yavuz Bülent Bakiler, 2009

"Elçibey", Ötüken Neşriyat, Uğur Güler, 2006

http://www.turansam.org/elcibey10.pdf