Atıf Efendi

Atıf Efendi
  • Doğum

    18.yy

  • Ölüm

    27 Temmuz 1742

  • Meslek

    Şair, hattat

Atıf Efendi, Türk hattat ve şair. 18.yy.’ın meşhur Osmanlı hattat ve şairlerindendir. Kendi ismi ile kurduğu kütüphanesi vardır. Sultan I. Mahmud Han devrinde defterdar-ı şıkk-ı evvel ve maliyeci olarak çalışmıştır.

Adı, Mustafa Atıf’tır. İstanbul’un Bayezid Soğanağa Mahallesinde doğmuştur. Doğum tarihi bilinmemektedir. Atıf Efendinin; Mehmed Emin, Ahmed ve Ömer Vahid Efendi adlarında 3 oğlu vardır. Yüksek derecede devlet memurluğu yapan oğulları, Atıfzadeler diye tanınmıştır. Bu aile, Ömer Vahid Efendinin çocukları ile devam etmiştir. Atıf Efendi, zamanının meşhur alimlerinden ilim öğrenip icazet almıştır. Tahsilini tamamladıktan sonra defterdar İzzet Ali Paşa zamanında maliyecilik mesleğine girmiştir. Kısa zamanda kabiliyeti ve mahareti ile tanınmıştır. Ayrıca yazdığı kasideleri, güçlü bir şair olan İzzet Ali Paşaya takdim etmiştir. Şiirleri çok beğenilmiş, böylece kısa zamanda yükselip, defterdar mektupçusu ve hacegan olmuştur. 1739 yılında Avusturyalılar ile yapılan ve neticede Belgrad’ın sulhle alınmasına sebep olan diplomatik heyette bulunmuştur. 1741 yılında vazifesinden alınmış, bu azlini fırsat bilerek izin alıp, hacca gitmiştir. 1742 yılında hac dönüşünden sonra şıkk-ı evvel defterdarlığına tayin edilmiştir. Fakat çok geçmeden 26 Temmuz 1742 yılında sıtma hastalığından hayatını kaybetmiştir. Karacaahmed'de Ömer Zühdi Efendinin kabri yanına defnedilmiştir.

Atıf Efendi, devrinin değerli şairlerindendir. Bilhassa nazireleriyle meşhurdur. İzzet Ali Paşa ve diğer bazı şairlerin şiirlerine nazireler yazmıştır. Şiirler didaktik, öğretici mahiyettedir. Arapça, Farsça ve Türkçe kıymetli manzumeleri ile Türkçe bir Divan’ı vardır. Atıf Efendi, astronomi ilmine vakıftır. İkinci defterdarlık vazifesindeyken, devlete mali bakımdan sağlayacağı faydaları göz önüne alarak, Kameri sene yerine Şemsi sene kullanılması için bir gerekçe hazırlamıştır. Bunun üzerine 1740 yılından itibaren Şemsi sene kullanılmaya başlanmıştır. Hat sanatında keskin divani denilen bir hat tarzı oluşturmuştur. Atıf Efendinin en önemli eseri, kendi adıyla anılan kütüphanesidir. Bu kütüphanesi İstanbul’un Vefa semtinde olup, 1741 senesinde kurmuştur. İstanbul’un büyük vakıf kütüphanelerindendir. Kütüphanedeki kitaplar Atıf Efendi ve torunları tarafından temin edilmiştir. 1973'te Zeki Pakalın'ın ailesi tarafından bağışlanan zengin kitap kolleksiyonu da bu kütüphanede ayrı bir bölüm olarak muhafaza edilmektedir. 2585 yazma ve 231 basma kitap bulunmaktadır. Kitapların çoğu Arapçadır. Latin harfleri ile ise, 4941 Türkçe, bir miktar da İngilizce ve Fransızca olmak üzere toplam beş bin civarında kitap vardır.

Yeni Rehber Ansiklopedisi İstanbul:Türkiye Gazetesi