Ahmed Vefik Paşa

Ahmed Vefik Paşa
  • Doğum

    3 Ağustos 1823/İstanbul

  • Ölümü

    2 Nisan 1891/İstanbul

  • Meslek

    Devlet adamı, diplomat, çevirmen, yazar

Ahmed Vefik Paşa, Osmanlı diplomat, siyasetçi, yazardır.Türk kültürünün ve tiyatrosunun gelişmesine katkıda bulunmuştur.Eğitimini İstanbul ve Paris'te tamamladıktan sonra devlet kademelerinde görev almaya başlamıştır.II.Abdülhamid döneminde sadrazamlık yaptı.Okullarda okutulan ilk "Osmanlı tarihi" ders kitabını yazdı.1870.(Fezleke-i Tarih-i Osman-i).Ünlü Fransız yazarlardan sayısız edebi tercümeleri bulunan Vefik Paşa Türk kültür milliyetçiliğinin öncüsüdür.Batı tarzı tiyatro kültürünü Osmanlı Devletine uyarlayarak gelişmesini sağlamıştır.

3 Ağustos 1823’te İstanbul’da doğan Ahmet Vefik Paşa, Tanzimat döneminde milliyetçilikle ilgili ilk çalışmaları yapmış bir münevverdir.Aynı zamanda bir devlet adamı olan Ahmet Vefik Paşa, memuriyet hayatının ilk yıllarında Tercüme Odası’nda çalıştı.Değişik devlet kurumlarında çalıştı.Elçilik görevinde bulundu.1877’de Meclis-i Mebusan’ın ilk reisi oldu.1879’da Bursa valiliğine atandı.Burada bir tiyatro binası kurdu.Elçilik binalarına bayrak asma âdetini getiren, Tahran’da elçiyken elçilik binasını Osmanlı Devleti toprağı olarak ilan edip göndere bayrak çektiren Ahmet Vefik Paşa’dır.1882’den sonra kendisini bütünüyle bilim ve edebiyata adamıştır.2 Nisan 1891’de İstanbul’da hayata veda etmiştir.

 

EDEBİ HAYATI

Edebiyat dünyasına çevirilerle girmiştir.Onun kimi çevirileri adaptasyondur.Bu bağlamda, ilk uyarlama tiyatro eserini o yazmıştır.Özellikle Moliere’nin komedilerini uyarlamada büyük başarı sağlamıştır.Moliere’in 16 eserini uyarladı.Moliere’den uyarladığı “Zor Nikâh” ve “Zoraki Tabip” Türk tiyatrosunun sahnelenen ilk oyunları arasında yer alır.Bu uyarlamalarla büyük bir ün yakalamıştır.Victor Hugo ve Voltaire’in eserlerini tercüme etmiştir.“Arslan Avcıları yahud Hak Yerini Bulur” adlı bir oyun yazmıştır.Türk Tiyatro ve sahne hayatının gelişmesine çok büyük katkı sağlamıştır.Halka tiyatro zevkini aşılamayı bir görev bilen sanatçı, halkı tiyatroya gitme konusunda yönlendirmiştir.O dönemin koşulları gereği, Ermenilerden oluşan bir tiyatro grubu oluşturmuştur.Bursa valisiyken kendi adına bir tiyatro kurmuş, kendi çevirdiği veya uyarladığı piyesleri burada oynatmıştır.Sanatçı bu çalışmalarıyla Türk Tiyatrosu’nun kurucusu olarak anılır.Millî Eğitim Bakanlığı ve Bursa valiliği yıllarında eğitime büyük katkıları olmuştur.Öğretmen okulları açmış, özellikle kız öğretmen okullarına önem vermiştir. Öğretim metotları üzerinde okullara yönerge göndermiştir.Kızların on, erkek çocukların on üç yaşına kadar okula devamlarını zorunlu kılmıştır.Okullar için ders kitapları hazırlamıştır.

Körü körüne yapılan Batı taklitçiliğine karşı çıkan sanatçı “Benim evime Türk malından başka bir şey giremez.” sözüyle kayıtlara geçer.Her alanda kendi öz benliğimize sahip çıkmamız gerektiğini savunur.Kendisi de geleneklere sıkı sıkıya bağlı kalır.Bu yaklaşımıyla o, Milliyetçilik ve Türkçülük akımının kendi dönemindeki en büyük temsilcisi olmuştur.Türkçülük onunla başlar.Dil, tarih ve folklor alanındaki çalışmalarıyla yeni bir çı­ğır açan sanatçı, “Lehçe-i Osmanî” adlı, Anadolu Türkçesine ait ilk sözlüğü hazırlamıştır.Ebulgazi Bahadır Han’ın “Şecere-i Türk”ünü Çağatayca’dan çevirmiştir.“Müntehebat-ı Durub-ı Emsal” adlı atasözleri derlemesini yayımlamıştır.Millî temele dayalı tarih anlayışını benimsemiş, bu tarihin Osmanlı tarihinden ayrı olması gerektiğini, Türk tarihinin Osmanlı ile başlamadığını savunmuştur.Bu anlayışını “Fezleke-i Tarih-i Osmanî” adlı eserinde de dile getirmiştir.Sanatçı, eserlerinde halkın anlayabileceği bir dil kullanmıştır.Kullandığı dil ve yerel söyleyişler eserlerine daha bir canlılık kazandırmıştır.

Süheyl Ünver, "Ahmet Vefik Paşa Kütüphanesi", Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, Cilt 16, Sayı 1, 1967

Atilla Şahiner, "Ahmet Vefik Paşa’nın Tarih Anlayışı", Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Erzurum, 2007

Berkes, Niyazi – Ahmad, Feroz (1998). The development of secularism in Turkey. C. Hurst & Co. Publishers. ss. 29. ISBN 1-85065-344-5. "Ahmed Vefik Pasa (1823-91), the grandson of a Greek convert to Islam and the holder of several of the highest positions, was one of those interested in Turkish studies."

Barış Özkul, "Tanzimat Döneminde Tercüme Odasında Yetişine Bir Çevirmen-Aydın: Ahmet Vefik Paşa", İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2009]

Ali Özçelebi, Ahmet Vefik Paşa, Bursa ve Molière