Adnan Menderes

Adnan Menderes
  • Doğum Tarihi ve Yeri

    1899, Aydın

  • Ölüm Tarihi ve Yeri

    17 Eylül 1961, Yassıada

  • Meslek

    Siyasetçi

  • Önce gelen

    Şemsettin Günaltay

  • Sonra gelen

    Cemal Gürsel

  • Eğitim

    Ankara Üniversitesi, Hukuk Fakültesi

  • Defin Yeri

    Topkapı Mezarlığı, İstanbul

  • Ödül

    Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası

Türk siyasi tarihine damga vurmuş olan Adnan Menderes tek parti iktidarı sonrası iktidara gelmiştir. Ezanı Türkçe okunmasından aslına Arapçaya döndürmüş; devlet bu dönemde NATO’ya girmiştir. 1930 yılında milletvekili seçilen Adnan Menderes’in, sundukları Dörtlü Takrir adlı bir önergenin reddedilmesi Celal Bayar liderliğinde Demokrat Parti’yi kurmalarına yol açmış ve etkin bir muhalefet parti olarak mecliste yer almalarını sağlamıştır. 1950 yılında Celal Bayar Cumhurbaşkanı seçilince hükümeti kurma görevi Adnan Menderese verilmiş ve darbeye kadar başkanlık görevini sürdürmüştür.

Bu dönemde Türkiye ekonomisinde belirgin değişiklikler görülmüş; tarımsal açıdan makineleşme sürecine geçilirken, sulama ve enerji kaynaklar elde etmek için barajlar yapılmıştır. Köylere yol, su, elektrik gibi hizmetler götürülmüş ancak bunlar borç parayla yapıldığı için ekonomi dar bir boğaza girmiştir. Ülke içindeki huzursuzluk orduya kadar yansımış ve sonunda 1960 yılında Milli Birlik Komitesi yönetime el koymuştur. Adnan Menderes ve arkadaşları Yassıada’ya götürülmüş; kapatıldıkları hücrede aileleriyle dahi görüştürülmemiş yazdıkları mektuplar 50 kelime ile sınırlandırılmıştır. 9 ay 27 gün 287 oturum halinde süren yargılamada Adnan Menderes başta olmak üzere 15 kişi anayasayı ihlal etmek suçundan idama mahkum edilmiştir. Ancak bu yargılamanın adil olmadığı bilinmektedir. Hakim ilkesi ihlal edilerek özel bir mahkemenin kurulması, zaman zaman mahkeme heyetince ‘’Sizi buraya getiren güç böyle istiyor.’’ şeklinde yargı bağımsızlığı açısından problem oluşturacak ifadeler kullanıldı. Kamu vicdanında sürekli bir rahatsızlık uyandıran bu karar, 1990 yılında çıkartılan bir kanunla Adnan Menderes ve arkadaşlarının itibarı geri verildi.

Sitembölükbaşı, Şaban, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 29, 2004

Bayar, Celal, Başvekilim Adnan Menderes, Baha Matbaası, 1969